Bỏ bỉm tập bô: dấu hiệu sẵn sàng và lộ trình từng bước

Hãy bắt đầu tập bô khi bé có ít nhất 4 trong 7 dấu hiệu sẵn sàng, chẳng hạn bỉm khô liên tục 2 giờ hay biết báo khi đi, thay vì chờ một độ tuổi cố định. Phần lớn trẻ tập được trong khoảng 18 tháng đến 3 tuổi. Lộ trình bốn tuần dưới đây giúp bé bỏ bỉm ban ngày. Khô ban đêm thường đến sau và tự nhiên theo thời gian, nhiều trẻ dưới 5 tuổi vẫn còn tè dầm.

Tập bô là cuộc đua mà xuất phát sớm không có nghĩa là về đích sớm. Một nghiên cứu theo dõi trẻ từ 17 tháng tuổi, đăng trên tạp chí Pediatrics năm 2003, thấy bắt đầu tập trước khoảng 27 tháng tuổi không giúp bé xong sớm hơn, chỉ làm thời gian tập kéo dài hơn.

Dấu hiệu nào cho thấy bé sẵn sàng bỏ bỉm?

Đừng nhìn vào tuổi, hãy nhìn vào bé. Nên có ít nhất bốn trong bảy dấu hiệu sau:

• Bỉm khô liên tục trong 2 giờ trở lên — bàng quang đã biết giữ.
• Bé đi ngoài theo giờ tương đối cố định.
• Bé báo hiệu khi đang hoặc vừa đi — bằng lời, cử chỉ, hoặc đi tìm chỗ nấp.
• Bé tự kéo được quần lên xuống.
• Bé tỏ ra khó chịu khi bỉm bẩn và muốn được thay ngay.
• Bé hiểu và làm theo hướng dẫn hai bước (“lấy dép rồi đi ra cửa”).
• Bé tò mò về việc người lớn đi vệ sinh.

Nên bắt đầu tập bỏ bỉm vào lúc nào?

Tránh bắt đầu trong những giai đoạn xáo trộn: chuyển nhà, có em bé mới, đổi trường, bé đang ốm, hoặc cả nhà sắp đi du lịch dài ngày. Bé cần cảm giác an toàn và một môi trường ổn định để học kỹ năng mới.

Mùa hè thường dễ hơn vì bé mặc ít quần áo và ít bị lạnh khi mặc ít đồ.

Tập bỏ bỉm trong bốn tuần như thế nào?

Tuần 1 — Làm quen. Đặt bô ở nơi bé hay chơi. Cho bé ngồi thử khi mặc nguyên quần áo, mỗi lần vài phút. Đọc sách về chủ đề này. Chưa yêu cầu bé đi gì cả.

Tuần 2 — Ngồi bô theo giờ. Cho bé ngồi bô 5 phút vào các mốc dễ thành công: ngay sau khi ngủ dậy, 20 phút sau bữa ăn, trước khi tắm. Vẫn mặc bỉm giữa các lần.

Tuần 3 — Bỏ bỉm ban ngày. Cho bé mặc quần lót ở nhà. Nhắc bé mỗi 60–90 phút. Chấp nhận sẽ có nhiều lần ướt quần — đây là phần của quá trình học, không phải thất bại.

Tuần 4 — Mở rộng ra ngoài. Mang bô hoặc bệ ngồi theo khi ra ngoài. Đi vệ sinh trước khi rời nhà. Vẫn dùng bỉm khi ngủ.

Bố mẹ nên làm gì khi tập bỏ bỉm cho bé?

• Khen quá trình, không khen kết quả. “Con tự chạy đi bô đấy à, giỏi quá” tốt hơn “con giỏi vì con không tè dầm”.
• Giữ phản ứng bình thản khi bé ướt quần. Lau dọn gọn gàng, nói “không sao, lần sau mình đi bô nhé”, rồi chuyển chủ đề.
• Cho bé chọn quần lót. Quyền tự chọn tạo động lực rất mạnh ở tuổi này.
• Mặc quần dễ cởi. Quần chun, tránh cúc, khóa, yếm.
• Giữ nhất quán giữa nhà và trường/ông bà. Mọi người lớn cần dùng cùng một cách gọi và cùng một quy trình.

Những điều gì không nên làm khi tập bỏ bỉm?

• Không phạt, không mắng, không so sánh với bé khác. Áp lực làm bé nhịn, dẫn tới táo bón và kéo dài quá trình.
• Không ép bé ngồi bô khi bé từ chối. Nếu bé phản kháng liên tục nhiều ngày, hãy tạm cất bô vài tuần rồi thử lại.
• Không dùng bỉm quần thay quần lót ban ngày trong giai đoạn đang tập — cảm giác ướt là tín hiệu học tập quan trọng.

Khi nào bé bỏ được bỉm ban đêm?

Khô ban đêm không phải kỹ năng học được — nó phụ thuộc vào việc cơ thể bé sản xuất đủ hormone chống bài niệu và bàng quang đủ lớn. Khoảng cách giữa “khô ban ngày” và “khô ban đêm” có thể là vài tháng hoặc vài năm, và cả hai đều bình thường. Trong lúc chờ, bỉm ban đêm vẫn là giải pháp hợp lý.

Cứ tiếp tục dùng bỉm đêm cho tới khi bé có 7–10 buổi sáng liên tiếp bỉm khô hoàn toàn.

Bé đã đi bô tốt lại tè dầm trở lại thì sao?

Bé đã đi bô tốt rồi bỗng tè dầm trở lại là chuyện rất phổ biến. Nguyên nhân thường là một thay đổi trong cuộc sống: có em, đi trẻ, bố mẹ đi công tác, hoặc bé đang ốm.

Cách xử lý: quay lại nhắc theo giờ trong 1–2 tuần, giữ thái độ nhẹ nhàng, và tìm hiểu xem điều gì đang khiến bé bất an. Nên cho bé đi khám để loại trừ nhiễm trùng tiểu hay táo bón, nhất là khi bé đau hoặc rát khi đi tiểu, hay đi ngoài khó. Nếu tình trạng kéo dài cả tháng, có thể bé chưa thật sự sẵn sàng, và tạm cất bô một thời gian cũng không sao.

Câu hỏi thường gặp

Mấy tuổi thì nên cho bé tập bô?

Không có tuổi cố định. Theo AAP, trẻ ở Mỹ thường bắt đầu tập trong khoảng 2–3 tuổi. NHS cho biết hầu hết trẻ tập được trong khoảng 18 tháng đến 2 tuổi rưỡi. Hãy bắt đầu khi bé có các dấu hiệu sẵn sàng như bỉm khô liên tục 2 giờ, biết báo khi đi và tự kéo được quần. Một nghiên cứu trên tạp chí Pediatrics thấy tập ráo riết trước khoảng 27 tháng không giúp bé xong sớm hơn, chỉ làm thời gian tập dài hơn.

Bé không chịu ngồi bô thì làm sao?

Đừng ép. Hãy hỏi xem điều gì làm bé sợ, trấn an bé, rồi tạm cất bô vài tuần và thử lại khi bé sẵn sàng hơn. Bị ép hay mắng trong lúc tập bô có thể làm bé nhịn đi ngoài, dẫn tới táo bón. Táo bón làm đi ngoài đau, khiến bé càng muốn nhịn.

Khi nào thì bỏ bỉm ban đêm?

Một mốc thực tế là khi bé có 7–10 buổi sáng liên tiếp thức dậy với bỉm khô hoàn toàn. Khô ban đêm đến tự nhiên theo thời gian chứ không phải thứ cần dạy, và thường đến sau khô ban ngày. Nhiều trẻ dưới 5 tuổi vẫn tè dầm, nên bé khô ban ngày rồi mà vẫn cần bỉm đêm là bình thường.

Bé đã đi bô tốt bỗng tè dầm trở lại thì phải làm sao?

Đây là chuyện rất hay gặp, thường do một thay đổi như có em, đi nhà trẻ hay bé ốm, và thường qua sau vài ngày đến vài tuần. Nên cho bé đi khám trước để loại trừ nhiễm trùng tiểu hay táo bón, nhất là khi bé đau khi đi tiểu hoặc đi ngoài. Sau đó quay lại nhắc bé đi bô theo giờ và giữ thái độ nhẹ nhàng.

Nguồn tham khảo

• The Right Age to Toilet Train, Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP, HealthyChildren.org): độ tuổi và các dấu hiệu sẵn sàng.
• Creating a Toilet Training Plan, AAP: các bước tập bô.
• Potty Training Regression, AAP: nguyên nhân bé thoái lui, khám để loại trừ nhiễm trùng tiểu và táo bón.
• Potty training your child, NHS (Anh): độ tuổi tập bô, khô ban đêm đến tự nhiên.
• Constipation in children, NHS: bị ép khi tập bô có thể dẫn tới táo bón.
• Bedwetting, NHS: nhiều trẻ dưới 5 tuổi tè dầm, nguyên nhân và khi nào cần đi khám.
• Blum NJ, Taubman B, Nemeth N. Relationship between age at initiation of toilet training and duration of training: a prospective study. Pediatrics, 2003: tuổi bắt đầu tập bô và thời gian tập.